1 Meşrutiyet Hangi Tarihte İlan Edilmiştir?

Meşrutiyet mutlak monarşik bir siyasal rejimin anayasa aracılığıyla sınırlandırılması yoluyla ortaya çıkmıştır. Bu noktada meşruti monarşi olarak adlandırılır. Tarihimizdeki ilk meşruti rejim 23 Aralık 1876 tarihinde Kanunu Esasi’nin ve Meşrutiyetin ilan edilmesiyle kurulmuştur.

Birinci Meşrutiyetin İlanından Önceki Siyasal Durum

Osmanlı Devleti 1839’da Tanzimat ve 1856’da Islahat Fermanları yoluyla devletin durumunu düzeltmek için toplumsal reformlar yaptı. Devlet yönetimi üzerinde batılı devletlerin etkisi artmaktaydı. Bu etki beraberinde batı genel kültür ve bilgi birikimini de ülkeye getirdi. Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi aydınların öncülüğünde 1860’larda Genç Osmanlılar ya da Jön Türkler adıyla bilinen bir aydın hareketi ortaya çıktı. Bunlar Osmanlı Devleti’nin batıdaki devletler gibi meşruti monarşiyle yönetilmesi gerektiğini savunuyordu. 1870’lerde Osmanlı Devleti ekonomik ve sosyal bir darboğazın içerisindeydi. Dış borçlar katlanarak artmıştı. Devletin imparatorluk yapısı ulusçu düşüncelerce parçalanma tehdidi altındaydı.

Birinci Meşrutiyetin İlanı

Devletin bekası için gerekli reformların yapılabilmesi amacıyla Mithat Paşa ve yandaşları Sultan Abdülaziz’i tahttan indirerek yerine V. Murat’ı geçirdiler. Fakat bu padişah sağlık sorunları nedeniyle istenilen reformları yapamadı. Bunun üzerine tahta meşrutiyet ilan etme sözü veren II. Abdülhamid geçirildi. 23 Aralık 1876 tarihinde Kanunu Esasi yürürlüğe konarak meşruti monarşik bir rejim kurulmuş oldu.

Kanunu Esasi

Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır. Mithat Paşa’nın başkanlığını yaptığı bir komisyon tarafından Fransız ve Belçika Anayasaları örnek alınarak hazırlanmıştır. Bu anayasayla ülkede ilk kez bir parlamento kurulmuştur. Bu parlamentonun adı Meclisi Mebusan olup iki meclisli bir yapıdan oluşur: padişah tarafından atanan üyelerden oluşan Heyeti Ayan ve halk tarafından iki dereceli bir seçimle oluşturulan Heyeti Mebusan. Modern anlamıyla Bakanlar Kurulu ilk kez oluşturulmuştur. Yürütmenin başı olarak padişahın sorumsuzluğu düzenlenmiştir. Vatandaşlık hakkı, eğitim özgürlüğü, konut dokunulmazlığı, mülkiyet hakkı, kişi hürriyeti ve dokunulmazlığı gibi temel hak ve hürriyetlerden söz edilmiştir. Bunların yanında anayasal düzenlenen diğer hükümlerden bazıları şunlardır: resmi dinin İslam olduğu, resmi dilin Türkçe olduğu, gizli oy, seçim, Yüce Divan, başkentin İstanbul olduğu, yetki genişliği, Divanı Muhasebat, vergilerin kanuniliği, bütçe, mahkemelerin bağımsızlığı, yargıçların azledilemeyeceği, kanun hükmünde kararname.

Birinci Meşrutiyetin Sonu

Meclisi Umumi ilk olarak 20 Mart 1877 tarihinde toplanmıştır. Bu meclis 28 Haziran 1877 tarihinde feshedilmiştir. Aynı yıl yapılan ikinci seçimlerle birlikte meclis 13 Aralık 1877 tarihinde yeniden toplanmıştır. Bu tarihten itibaren yirmi dokuz toplantı gerçekleştirmiştir. 1877 tarihinde başlayan Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlı ordusunun yenilmesi ve Rus ordusunun İstanbul kapılarına dayanması mecliste yoğun eleştirilere yol açmıştır. Bunun üzerine II. Abdülhamit 13 Şubat 1878 tarihinde meclisi süresiz olarak tatil etmiştir. Kanunu Esasi resmen yürürlükten kaldırılmasa da fiili olarak uygulanmamıştır. 1908 yılındaki İkinci Meşrutiyet ilanına kadar sürecek olan II. Abdülhamit’in istibdat dönemi başlamıştır.

Karamansoz.com / Karaman Haber
 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir